Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΤΑΞΥ ‘ΣΚΥΛΛΑΣ ΚΑΙ ΧΑΡΥΒΔΗΣ’

Η

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΙΣ  ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ ΠΕΤΡΕΣ, ΤΟ ΚΛΕΙΣΗΜΟ ΤΗΣ ΑΥΛΑΙΑΣ;

Την περίοδο αυτή της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, τίθενται ορισμένοι θεμελιώδεις προβληματισμοί σχετικά με το κατά πόσο ένα μικρό έθνος, όπως η Ελλάδα, μπορεί να παραμένει ανεξάρτητο, να αποφασίζει για το μέλλον του και γενικά να παραμένει κυρίαρχο των αποφάσεών του. Aκόμη περισσότερο, πως και κατά πόσο μπορεί να συμβάλει η Ελλάδα στην διαμόρφωση του διεθνούς περιβάλλοντός.

Ιστορικά, ο Ελληνισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο, ανεξάρτητα από το μέγεθος και την ισχύ των τότ υπαρχόντων εθνών, ή την πληθυσμιακή κατανομή, την κάθε εποχή. Γενικά, είναι αποδεκτό ότι, ο Ελληνισμός υπήρξε η γενέτειρα του δυτικού πολιτισμού και επηρέασε μεγάλους πληθυσμούς  με διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές.   Οι συνθήκες όμως τότε, ήταν πολύ διαφορετικές.

Παρ’ όλα αυτά, η επιρροή ήταν ιδιαίτερα σημαντική.  Αξιοσημείωτη ακόμα είναι και η διαδρομή και η επιβίωση του Ελληνισμού μέσα από ετερόκλητες και συγκρουσιακές συνθήκες.

Κάτω από αυτό το πρίσμα θα ήταν ενδιαφέρον να μελετήσει κανείς την πορεία αυτή και να προσπαθήσει να βγάλει συμπεράσματα. Αν δηλαδή, οι σημερινοί συσχετισμοί και συνθήκες, θα μπορούσαν να αφήσουν περιθώριο για την διατήρηση της επιρροής και της επιβίωσης, ή αντίθετα οι συνθήκες έχουν πλέον αλλάξει σε βαθμό που θα συνθλίψουν το πνεύμα του Ελληνισμού, με το κλείσιμο των   Συμπληγάδων.

Αυτό, όχι τόσο για να στηρίξει μία αριστοκρατική άποψη για το συγκεκριμένο Ελληνικό Έθνος, που δεν θα είχε ιδιαίτερη σημασία  σήμερα, αλλά για να αναρωτηθεί κανείς αν υπάρχει ελπίδα αντιστροφής αυτού που σήμερα φαίνεται αναπόφευκτο, να  υπερισχύει δηλαδή, το δίκαιο του ισχυρότερου.

Ο Ελληνισμός  έχει επιβιώσει επανειλημμένα από δύσκολες καταστάσεις. Για τον λόγο αυτό η μυθολογία περιλαμβάνει συχνά και διάφορους συμβολικούς μύθους όπως αυτούς των ‘συμπληγάδων’ και της ‘Σκύλλας και Χάρυβδης’.

Η διέλευση μεταξύ ‘Σκύλλας και Χάρυβδης’ αποτελεί την μεταφορική έννοια των ιστορικών αντιθέσεων που απέκτησαν φιλοσοφική διάσταση και που διέπει ακόμα και σήμερα την εξελικτική πορεία  του Ελληνισμού, με ότι αυτό συνεπάγεται.

Οι αντιθέσεις χάραξαν την πορεία του Ελληνισμού και συμπαρέσυραν την Ιστορία και τις εξελίξεις για μεγάλο τμήμα της παγκόσμιας κοινότητας.

Πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξαν, άραγε, στην διαμόρφωσης της σημερινής ανθρωπότητας οι περιπέτειες  της Ελλάδας, με τις αντιπαλότητες και αντιθέσεις μεταξύ ανατολής και δύσης, για χιλιετίες?

Αλλά και μέσα στον Ελλαδικό χώρο,αναρωτιέται κανείς, πως εξελίχθηκε και πόσο επηρέασαν οι θεμελιώδεις αντιθέσεις, όπως  η σύγκρουση της Αθηναϊκής δημοκρατίας και πολιτισμικής ανάπτυξης με την μιλιταριστική κουλτούρα της αρχαίας Σπάρτης?

Η Αναγέννηση, αναγνώρισε την σημασία  και το μέγεθος της επιρροής αλλά δεν ανέδειξε τα προβλήματα, των όποίων η λύση, οδήγησε σε πρωτοφανή ανέλιξη.

Ας μην ξεχνάμε ότι η ιδέα της δημοκρατίας γεννήθηκε και επικράτησε, μέσα από πολλές αντίθετες τάσεις και πρακτικές που συνυπήρχαν, όπως η ολιγαρχία, η αριστοκρατία, ακόμα και η δουλεία.

Διαχρονικά, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, θεωρήθηκε ότι αποτελούσε τα σύνορα που προστάτευσαν τον δυτικό πολιτισμό και την ανάπτυξή του, αλλά στην πραγματικότητα, αποτελούσε διαχρονικά μία ‘ιδεατή’ Αυτοκρατορία του ‘Μέσου Χώρου’ που επιβίωνε μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Για τον Ελληνισμό, η Ανατολή και η Δύση ήταν και ίσως εξακολουθούν να παρομοιάζονται, με την  ‘Σκύλλα και την Χάρυβδη’, και βέβαια ο ‘Μέσος Χώρος’ , που μόνο ο Μέγας Αλέξανδρος κατάφερε να κατακτήσει για λίγο μόνο χρόνο και κατάρρευσε λόγω του πρώιμου  θανάτου του, με την ανάπτυξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αλλά ακόμα και αυτή δεν μπόρεσε να ελέγξει τον δυναμισμό του Ελληνισμού που ανέκτησε και πάλι την θέση του με την ίδρυση του Βυζαντίου, της πραγματικής Αυτοκρατορίας του ‘Μέσου Χώρου’.

Την διαδοχή της Αυτοκρατορίας αυτού του  ‘Μέσου Χώρου’ προσπάθησε να διαδεχτεί και  η οθωμανική Τουρκία χωρίς να τα καταφέρει.

Όμως, πάλι, στην συγκεκριμένη περίοδο, ο εφιάλτης της ‘Σκύλλας και της Χάρυβδης’ αναβίωσε. Έτσι, είδαμε τον Ελληνισμό να κατασπαράσσεται από τα Οθωμανικά στρατεύματα  με τον θρησκευτικό φανατισμό της Ανατολής από την μία πλευρά, αλλά και την επιθετικότητα των Ενετών, των Σταυροφόρων, με τον σκεπτικισμό και την ανησυχία του καθολικισμού, έναντι του Ορθόδοξου Ελληνισμού, από την  άλλη πλευρά την δύση.

Είναι πράγματι εκπληκτικό πώς, μετά από όλα αυτά, ο Ελληνισμός της ‘Μέσης Περιοχής’ διατήρησε την  πολιτισμική του μνήμη, και συνείδηση, σε βαθμό που να δημιουργήσει απελευθερωτικές τάσεις  σε δεκάδες νέα έθνη και να αναστείλει την επέκταση της Θεοκρατικής Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας που είχε φτάσει μέχρι την Βιέννη.

Αυτό είναι κάτι που η σύγχρονη Τουρκία δεν μπορεί να ξεπεράσει, ούτε και να αποδεχθεί.

Αλλά, αρκετά με το απώτερο παρελθόν.  Η‘Σκύλλα και η Χάρυβδη’ αναβίωσε και τα πιο πρόσφατα χρόνια  και η μεγαλύτερη δοκιμασία, καραδοκεί σήμερα.

Η Ευρωπαϊκή ‘Ένωση γεννήθηκε από τα συντρίμμια του  2ου Παγκοσμίου πολέμου και αποτέλεσε  για πολλά χρόνια την ελπίδα της γενιάς που έζησε την φρίκη του πολέμου.

Τα ιδανικά ξαναγεννήθηκαν και μαζί με την ανάπτυξη βρήκαν πρόσφορο έδαφος να ευδοκιμήσουν και πάλι, τόσο ο καπιταλισμός όσο και το αντίβαρό του ο κουμμουνισμός.

Στο μέσον και πάλι ο Ελληνισμός, εμφύλιος. Τις έννοιες της ελευθερίας , της φιλοπατρίας και του ηρωισμού τις διεκδικούν και καπηλεύονται και οι δύο πλευρές.

Το μόνο έθνος που μεταπολεμικά καταστράφηκε, για δεύτερη φορά, από την αντιπαλότητα αυτή, έγινε ο οιωνός αυτού που σύντομα επακολούθησε, ο ψυχρός πόλεμος.

Με την κατάρρευση του τείχους του Βερολίνου, για μια ακόμη φορά, η ελπίδα ανανεώθηκε.

Ενισχύθηκαν οι διεθνείς και άλλοι οργανισμοί, ο ΟΗΕ,  το Συμβούλιο της Ευρώπης, οργανισμός ανθρώπινων δικαιωμάτων και τέλος η Ευρωπαϊκή Ένωση που αποτέλεσε το πρώτο πείραμα συμβιβασμού των συγκρουόμενων συμφερόντων που αναπτυσσόταν, στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού, χωρίς να ξεχνούμε και τις Εθνικές και ιστορικές αντιπαλότητες.

Ιδρυτικό μέλλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι δεν είχε προλάβει να αποκαταστήσει την κατεστραμμένη υποδομή ισότιμα με την υπόλοιπη δυτική Ευρώπη.

Το πνεύμα του Ελληνισμού βρήκε τον δρόμο να ξεπεράσει οικονομικά και πολιτικά ιδεολογήματα στο όνομα της ελπίδας που προσέφερε το πείραμα της πολιτικής και οικονομικής ένωσης της Ευρώπης  όχι τόσο γιατί αισθανόταν την ανάγκη προστασίας η βοήθειας αλλά γιατί το λαϊκό ένστικτο είχε την ωριμότητα να δει πολύ μακριά το μέλλον που διαμορφωνόταν.

Ο δρόμος όμως δεν ήταν τόσο απλός. Το πείραμα της Ενωμένης Ευρώπης  προσπεράστηκε από  τις παγκόσμιες εξελίξεις και κυρίως από την Παγκοσμιοποίηση.

Η παγκοσμιοποίηση έδωσε την διέξοδο στην καπιταλιστική ανάγκη της ανάπτυξης, έθεσε όμως σε δοκιμασία, την βάση αλληλεγγύης και ισότιμης ανάπτυξης, βασικές προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση  του Ευρωπαϊκού πειράματος.

Αντιπαρατίθενται πλέον οι έννοιες  της ισοτιμίας και  αλληλεγγύης, με τις έννοιες της ανταγωνιστικότητας και την παραγωγικότητας.

Τα ‘θηρία’ του νεοφιλελευθερισμού και του νέο-σοσιαλισμού  αναβιώνουν μέσα σε καινούργια απρόβλεπτα πλαίσια και παράγοντες.

Παρακολουθούμε τώρα τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης ενώ παράλληλα αναπτύσσονται νέες τάσεις όπως «τοπικισμός» και περιφερειακή ανάπτυξη που αντιπαρατίθενται ή υπονομεύουν  τις έννοιες έθνους   και κράτους.

Ταυτόχρονα συνειδητοποιούνται νέοι παράγοντες, ευρύτερες έννοιες που παλαιότερα αποτελούσαν, για πολλούς, μόνο αντικείμενα επιστημονικής φαντασίας, η θέματα ενός πολύ απομεμακρυσμένου μέλλοντος. Αυτοί γίνονται σήμερα καθοριστικοί παράγοντες, είναι  ο υπερπληθυσμός, η μείωση έως εξαφάνιση των πρώτων υλών, οι περιβαλλοντολογικές καταστροφές, η περιβαλλοντολογική ρύπανση, οι μαζικές μεταναστεύσεις πληθυσμών για διάφορους λόγους κλπ.

Επίσης συνειδητοποιούνται διαφοροποιήσεις στις αξιολογήσεις των συντελεστών ανάπτυξης, όπως η αξία της πληροφορίας, η διασφάλιση και προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, η πολιτισμική υποδομή, η πολιτική σταθερότητα, το ανθρώπινο δυναμικό κλπ

Μέσα από όλες αυτές τις ανατροπές το πείραμα της Ενωμένης Ευρώπης δοκιμάζεται, διότι έχει πάψει να αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του ευρύτερου παγκόσμιου περιβάλλοντος,  και δεν παίζει καθοριστικό ρόλο μέσα σ’ αυτόν. Σαν αποτέλεσμα αυτού,  φυγόκεντρες δυνάμεις αναπτύσσονται, προβάλλοντας αμφισβητήσεις των βασικών αρχών που υιοθετήθηκαν για την δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αλληλεγγύη φιγουράρει σαν αναλώσιμο υλικό, η κοινή πολιτική είναι ανύπαρκτη, πολύ δε περισσότερο η κοινή αμυντική πολιτική. Η ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα έγιναν κυρίαρχοι παράγοντες και, παρέχουν την πρόφαση για την καταστροφή της ομοιογένειας, που ήταν ο αρχικός στόχος για την ολοκλήρωση της πολιτικής ένωσης.

Εκδήλωση αυτής της εξέλιξης αποτελεί η σύγκρουση του Ευρωπαϊκού Βορά με τον Νότο. Αλλά και η εμπορική προσέγγιση της Μεγάλης Βρετανίας με την Κίνα και την Αμερική.

Ποιος είναι λοιπόν ο ρόλος που μπορεί να πάρει ο Ελληνισμός, τα 20 εκατομμύρια των Ελλήνων που αποτελούν ένα χωριό για χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα;

Είναι εντυπωσιακό ότι, ακόμα και η πιο αρνητική όψη της σημερινής Ελλάδας , πρωτοστατεί με το να γίνεται το πειραματόζωο για την επιβίωση της Ευρωπαϊκής ιδέας που, παρά τους καινούργιους  παράγοντες, θα μπορούσε να  αποτελέσει μία βάση, ένα μοντέλο, που θα  μετεξελιχθεί από ένα Ευρωπαϊκό σε ένα παγκόσμιο παράδειγμα στη διαχείριση των ανταγωνισμών και συγκρουόμενων συμφερόντων.

Ίσως  αυτό να αποτελεί την μεγαλύτερη συμβολή του Ελληνισμού για την σταθεροποίηση της εξελικτικής πορείας της Ευρωπαϊκής και παγκόσμιας κοινότητας.

Ποια είναι, λοιπόν, είναι η ‘Σκύλα’ και η ‘Χάρυβδη’, ανάμεσα από τις οποίες, καλείται η Ελλάδα να βρει διέλευση;

Η επιβίωση μέσα από τα ‘τέρατα’ της συνεχούς ανάγκης ανάπτυξης, με κάθε μέσο,  κάτω από την πίεση της ανταγωνιστικότητας των αναπτυσσόμενων χωρών, και επιβάλουν τα ανελέητα μέτρα που επιβάλει ο νεοφιλελευθερισμός. Από την άλλη πλευρά, το τέρας της υπερβολικής δημαγωγίας, του κρατισμού, και της νωθρότητας της απραξίας που επιβάλουν τα αριστερά ιδεολογήματα, αναμειγνύοντας το αίτημα της αλληλεγγύης με την προστασία κάθε μέτρου για τα κεκτημένα λαϊκά δικαιώματα, ανεξάρτητα της παραγωγικότητας.

Η ιδιαιτερότητα όμως της κατάστασης συνίσταται στο γεγονός ότι, ο συμβιβασμός και η διαχείριση των συγκρουόμενων συμφερόντων, που θα αποτελούσε τον κύριο στόχο και επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,   φαίνεται να μην είναι επαρκές αποτέλεσμα, ακόμα και αν επιτευχθεί, ώστε να δοθεί μία αισιόδοξη διέξοδος  στο μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας που θα διασφάλιζε μία σταθεροποίηση στην παγκόσμια κοινότητα.

Το μήνυμα τελικά, αν όχι το τελικό συμπέρασμα, είναι ότι, το πρόβλημα της παγκόσμιας σταθεροποίησης ξεπερνά τα όρια των δυνατοτήτων της Ευρώπης.

Ελπίζω ότι, το απαισιόδοξο κλείσιμο του κειμένου αυτού, να είναι ένα λάθος των εκτιμήσεών μου.

ΝΚ